Szukając narzędzi umożliwiających przejście od kultury nauczania do kultury uczenia się warto sięgnąć po gry tworzone przez uczniów.
Tradycyjna lekcja oparta jest na metodach transmisyjnych. Aktywnym nadawcą jest wtedy nauczyciel, a uczniowie są biernymi odbiorcami wiedzy. Ogromną rolę w tym podejściu do szkolnej nauki odgrywają testy. Wiara w to, że to właśnie kontrola wymusi efektywną naukę, jest szeroko rozpowszechniona. Czy jednak na pewno efektem testów jest efektywna nauka? Gdyby tak było, to polscy uczniowie byliby świetnie przygotowani do studiów i do życia. Jednak nauka „pod testy” nie prowadzi do głębokiego przetwarzania informacji, nie wymaga łączenia ich z sobą, a jedynie prostej reprodukcji. Jak ważne jest wychodzenie „poza dostarczone informacje” opisał w swoich książkach znany amerykański psycholog Jerome S. Bruner. Czym innym jest bowiem zdolność reprodukowania podanych informacji, a czym innym zdolność ich przetwarzania, która wymaga aktywnej postawy uczącej się jednostki.
Człowiek tym intensywniej się uczy, im bardziej jest aktywny. Dlatego metody transmisyjne, z dopełniającym je systemem kontroli opartym na reprodukowaniu podanej wiedzy, są tak mało efektywne i tak często prowadzą do zniechęcenia. Testy i sprawdziany nie działają na uczniów mobilizująco, ani nie prowadzą do trwałego zapamiętywania wyuczonych na pamięć treści. Ucząc się do sprawdzianu uczniowie nie wychodzą „poza dostarczone informacje”, o co kiedyś upominała się Bruner, a dziś wielu pedagogów i zajmujący się edukacją neurobiolodzy.
Warto zastanowić się, co mogłoby zastąpić nieefektywne i niszczące motywację do nauki testy i sprawdzany. W „Neurodydaktyce” opisałam proces przygotowania ściąg, który jest bardzo efektywną formą powtórzenia i efektywnej selekcji informacji. Jeszcze lepszym rozwiązaniem są tworzone przez uczniów materiały, w tym również gry.
Jedenastoletni Jaś specjalizuje się w grach tworzonych na podstawie czytanych książek. Zaprezentowane na zdjęciach materiały stworzył po lekturze książki „Za niebieskimi drzwiami” M. Szczygielskiego. Swoje gry Jaś robi w domu. Zanosi je potem do szkoły i pokazuje swojej nauczycielce, której bardzo się podobają, ale jednak pani woli testy. To wielka szkoda. Bo Jasiek mógłby pokazać swoim koleżankom i kolegom, jak się takie gry robi. Przygotowanie pytań do tekstu książki (zdjęcie z pajęczyną) wymaga doskonałej znajomości lektury, ćwiczy logiczne myślenie, rozwija sprawność pisania, rozwiązywanie problemów i … wiele innych kompetencji. Tworzenie gier to najbardziej efektywna i wymagająca ogromnego zaangażowania forma pracy. Uczeń, który pracując w grupie stworzyłby grę (i jej opis) musiałby wykazać się gruntowną znajomością lektury. Tak intensywna praca musiałaby też przynieść ogromne postępy w nauce, które daleko przewyższają to, co jest rozwijane, gdy reprodukowania wyuczonych na pamięć informacji.
Zadanie zadaniu nierówne. Niektóre wymagają głębokiego przetwarzania informacji, które prowadzi do zapisywania ich w strukturach pamięci, inne zaś są mało efektywne i pozostawiają w pamięci bardzo płytkie ślady. Zadania testowe to zazwyczaj zadania reproduktywne i receptywne, które nie zasługują na miano ćwiczeń, a są jedynie narzędziami pomiaru. Opracowanie i przygotowanie gry opartej na lekturze wymaga głębokiego przetwarzania informacji, jest więc niezwykle efektywną formą nauki; przygotowanie się do testów wymaga jedynie prostej reprodukcji informacji. Dlatego nauczycie, którym zależy na tym, żeby uczniowie na ich lekcjach dużo się nauczyli i dużo z tego zapamiętali, powinni swoich uczniów zachęcać do robienia na lekcjach gier. Testy to przy tak intensywnej formie pracy, niezwykle mało efektywna forma nauki.
Jest jeszcze jeden argument, który w tradycyjnej metodyce nie brany pod uwagę, a który ma ogromny wpływ na efektywność uczenia się. Tworzenie gier jest dla uczniów zajęciem atrakcyjnym, przyjemnym i budzącym motywację, a przygotowanie do testów i ich pisanie wprost przeciwnie. Dlatego trudno zrozumieć, dlaczego zabieramy dzieciom w szkole tak dużo czasu na pomiar dydaktyczny. W tym czasie mogłyby się przecież dużo nauczyć. Z rozwijania kompetencji nie można zrezygnować, z ich mierzenia, np. w przypadku braku czasu, tak. Jednak niektórzy nauczyciele dokonują innego wyboru, a na ich lekcjach jest tyle testowania, że na ćwiczenie i naukę nie pozostaje dużo czasu.

Autorem materiałów jest Jan Leśniewski lat 11
SP nr 51 w Szczecinie

Tworzeniem materiałów dydaktycznych zajmuje się też starszy brat Jaśka, Staś Leśniewski.

To prace inspirowana Egiptem.

Inspiracją tej pracy były „Bajki robotów” Stanisława Lema.

A to znaleziona, stworzona i opisana przez Stasia kałużnica czarna, która, jak się okazało po długich poszukiwaniach w internecie, wcale nie mieszka w kałużach.

Autorem prac jest Stanisław Leśniewski, lat 13
uczeń 1 klasy Gimnazjum nr 34 w Szczecinie

Łatwo można sobie wyobrazić, ile można się nauczyć pracując nad takimi materiałami. Dlaczego tradycyjna szkoła konsekwentnie bazuje na mało efektywnych i nieatrakcyjnych formach pracy?